Syndrom ratowniczki - dlaczego ciągle ratujesz innych kosztem siebie ?

Syndrom ratowniczki to schemat emocjonalny, w którym człowiek czuje się odpowiedzialny za emocje, problemy i życie innych ludzi. Najczęściej objawia się to w relacjach partnerskich, ale bardzo często dotyczy również relacji rodzinnych, zawodowych czy przyjacielskich.

Osoba z syndromem ratowniczki:

• nadmiernie pomaga,

• przejmuje odpowiedzialność za innych,

• ma trudność z odpuszczaniem,

• przyciąga emocjonalnie niedostępnych lub problematycznych partnerów,

• ignoruje własne potrzeby,

• czuje poczucie winy, kiedy stawia granice,

• często „daje za dużo” i zostaje emocjonalnie wyczerpana.

Z zewnątrz może wyglądać na bardzo silną, empatyczną i troskliwą osobę. W rzeczywistości jednak bardzo często żyje w chronicznym napięciu i nieświadomie buduje poczucie własnej wartości poprzez bycie potrzebną.

Skąd bierze się syndrom ratowniczki?

Ten schemat bardzo rzadko pojawia się „znikąd”. Współczesna psychologia i psychiatria coraz częściej podkreślają, że źródłem takich wzorców są doświadczenia z dzieciństwa, szczególnie relacja z opiekunami.

Według teorii przywiązania stworzonej przez John Bowlby, dziecko uczy się relacji poprzez kontakt z rodzicami. Jeżeli miłość była warunkowa, nieprzewidywalna albo dziecko musiało zasługiwać na uwagę, w dorosłym życiu może zacząć utożsamiać miłość z poświęceniem.

Wiele osób z syndromem ratowniczki wychowywało się w środowisku, gdzie:

• rodzic był emocjonalnie niestabilny,

• dziecko musiało „być grzeczne” i nie sprawiać problemów,

• potrzeby dziecka były ignorowane,

• dziecko przejmowało rolę emocjonalnego opiekuna,

• panował chaos emocjonalny,

• występowało uzależnienie, przemoc lub chłód emocjonalny,

• dziecko czuło się odpowiedzialne za atmosferę w domu.

Psychologia opisuje to zjawisko między innymi jako parentyfikację, czyli odwrócenie ról, kiedy dziecko zaczyna pełnić funkcję emocjonalnego wsparcia dla dorosłych.  

„Jeśli nie będę potrzebna, nikt mnie nie pokocha”

To jedno z najgłębszych przekonań, które często stoi za syndromem ratowniczki.

Dziecko bardzo szybko uczy się:

• „muszę zasłużyć na miłość”,

• „moja wartość polega na pomaganiu”,

• „moje potrzeby są mniej ważne”,

• „muszę wszystkich uspokajać”,

• „nie mogę zawodzić innych”.

W efekcie w dorosłym życiu człowiek zaczyna budować relacje oparte na dawaniu, naprawianiu i ratowaniu. Problem polega na tym, że takie relacje bardzo często stają się jednostronne i wyczerpujące emocjonalnie.

Według Gabor Maté dzieci często poświęcają swoją autentyczność, aby utrzymać więź i poczucie bezpieczeństwa z opiekunem. W dorosłości może prowadzić to do chronicznego ignorowania siebie oraz trudności z odczuwaniem własnych potrzeb.  

Jak syndrom ratowniczki objawia się w relacjach?

Bardzo często osoba z tym schematem:

• wybiera partnerów emocjonalnie niedostępnych,

• wierzy, że „miłością można kogoś naprawić”,

• usprawiedliwia złe zachowania partnera,

• zostaje w relacjach mimo cierpienia,

• ma ogromny problem z odejściem,

• czuje silny lęk przed odrzuceniem,

• myli intensywność emocjonalną z miłością.

W psychologii mówi się również o zjawisku trauma bondingu, czyli silnego emocjonalnego przywiązania do relacji, w której występuje cierpienie przeplatane chwilami bliskości i ulgi. Mechanizm ten opiera się m.in. na nieregularnym wzmacnianiu emocjonalnym – czyli naprzemiennym dawaniu ciepła i wycofywaniu go.  

To właśnie dlatego wiele osób mówi:

• „wiem, że ta relacja mnie niszczy, ale nie umiem odejść”,

• „ciągle mam nadzieję, że on się zmieni”,

• „czuję, że muszę mu pomóc”.

Syndrom ratowniczki a układ nerwowy

To nie jest tylko „problem charakteru” albo „bycia za dobrym człowiekiem”. Bardzo często jest to głęboko zapisany mechanizm przetrwania.

Osoby wychowane w chronicznym napięciu emocjonalnym uczą się nieustannie skanować otoczenie:

• czy ktoś jest zły,

• czy ktoś się odsunie,

• czy trzeba kogoś uspokoić,

• czy trzeba „uratować” sytuację.

Układ nerwowy przyzwyczaja się do funkcjonowania w stanie czuwania i nadodpowiedzialności. Dlatego wiele osób z syndromem ratowniczki ma trudność z odpoczynkiem, odpuszczaniem i spokojnymi relacjami.

Badacze traumy, tacy jak Bessel van der Kolk czy Gabor Maté, podkreślają, że doświadczenia emocjonalne z dzieciństwa zapisują się nie tylko w psychice, ale również w ciele i układzie nerwowym.  

W jakich obszarach życia objawia się syndrom ratowniczki?

Ten schemat wpływa nie tylko na relacje partnerskie.

Bardzo często pojawia się również:

• w pracy – poprzez nadmierną odpowiedzialność i wypalenie,

• w rodzinie – poprzez przejmowanie emocji innych,

• w finansach – poprzez dawanie innym kosztem siebie,

• w relacjach przyjacielskich – poprzez rolę „terapeuty dla wszystkich”,

• w relacji z samym sobą – poprzez brak kontaktu z własnymi potrzebami.

Wiele osób przez lata funkcjonuje w trybie:„najpierw inni, potem ja”.

Problem polega na tym, że „potem ja” często nigdy nie nadchodzi.

Czy można z tego wyjść?

Tak. I bardzo często pierwszy krok polega na zrozumieniu, że pomaganie nie jest tym samym co ratowanie.

Zdrowa empatia nie wymaga poświęcania siebie.Miłość nie wymaga cierpienia.A bycie wartościowym człowiekiem nie zależy od tego, ile jesteś w stanie udźwignąć dla innych.

Proces wychodzenia z syndromu ratowniczki zazwyczaj obejmuje:

• naukę stawiania granic,

• pracę z poczuciem winy,

• odbudowę poczucia własnej wartości,

• regulację układu nerwowego,

• rozpoznawanie własnych potrzeb,

• zmianę wzorców relacyjnych,

• pracę z traumą i stylem przywiązania,

• naukę odróżniania miłości od emocjonalnego uzależnienia.

W terapii często pracujemy również z tzw. „wewnętrznym dzieckiem”, czyli tą częścią nas, która nauczyła się, że musi zasługiwać na miłość poprzez opiekowanie się innymi.

Pomocne mogą być różne nurty terapeutyczne:

• terapia schematów,

• terapia traumy,

• terapia oparta o teorię przywiązania,

• terapia psychodynamiczna,

• praca z ciałem i układem nerwowym,

• hipnoterapia i praca podświadoma,

• techniki regulacji emocji.

  
  

Najważniejsze: nie musisz ratować wszystkich

Wiele osób z syndromem ratowniczki przez całe życie próbuje zdobyć miłość poprzez poświęcanie siebie. Problem polega na tym, że im bardziej człowiek odcina się od siebie, tym bardziej czuje się pusty i zmęczony.

Zdrowa relacja nie polega na ratowaniu.Polega na wzajemności, bezpieczeństwie i możliwości bycia sobą.

I bardzo często prawdziwe zdrowienie zaczyna się wtedy, kiedy człowiek po raz pierwszy zada sobie pytanie:

„A czego ja właściwie potrzebuję?”

Jeżeli czujesz, że ten schemat dotyczy również Ciebie i chcesz rozpocząć pracę nad sobą, możesz umowić sesję terapeutyczną lub konsultacje przez stronę interenetową albo wiadomość prywatną.